Jaarcongres Carend: Zorg in de Stervensfase

De stervensfase is een periode waarin zorg van karakter verandert. Waar eerder behandelen en verlengen centraal stonden, verschuift de aandacht naar verlichten, nabijheid en comfort. Het is de fase waarin geneeskunde zich niet terugtrekt, maar juist een andere taal moet spreken.

Tijdens het congres Zorg in de Stervensfase verkennen we die laatste dagen en uren van het leven in al hun complexiteit. De dag opent met de wetenschap. Lia van Zuylen neemt ons mee in de nieuwste inzichten, richtlijnen en ontwikkelingen rond het sterfbed. Wat weten we inmiddels beter over het herkennen van de stervensfase? Hoe maken we zorgvuldig onderscheid tussen behandelen en verlichten? En waar blijven onzekerheden bestaan?

Vanuit dat fundament verschuift het perspectief. Tom Lormans houdt ons een spiegel voor met een reflectie op total pain en de vraag hoe palliatieve zorg zich heeft ontwikkeld. In onze zoektocht naar expertise wonnen we kennis, maar raakten we soms ook samenhang kwijt. Wat betekent het om terug te keren naar de essentie?

Theater brengt vervolgens iets wat woorden alleen niet kunnen: ervaring. In het intermezzo wordt sterven voelbaar — met kwetsbaarheid, herkenning en onverwachte lichtheid.

Daarna nodigt Andries Baart uit tot vertraging. Zijn lezing over presentie raakt aan de kern van stervenszorg: wat vraagt deze fase van ons wanneer oplossen niet langer mogelijk is? Hoe blijven we nabij in lijden, stilte en afscheid?

In de middag vertaalt de dag zich naar de praktijk. Over rouw op de werkvloer, waar verlies niet stopt bij het overlijden. Over filosofische perspectieven op sterven. Over proactieve zorgplanning en gesprekken die richting geven voordat de crisis zich aandient. Over de dagelijkse werkelijkheid van verzorgenden en verpleegkundigen aan het bed.

De tweede workshopronde verdiept verder. Over twijfel rond natuurlijke en niet-natuurlijke dood. Over complementaire zorg, waarin het kleine het verschil maakt. Over de zorgvuldige begeleiding bij bewust stoppen met eten en drinken. En over de kwetsbare, vaak stille fase na het overlijden — de zorg voor lichaam en naasten.

De dag sluit af met Ineke Visser, die sterven benadert als een proces dat niet alleen medische aandacht vraagt, maar ook ruimte en vertrouwen. Een verstilde afronding van een congres dat draait om kennis, reflectie en menselijkheid.