Hoogbegaafdheid in de psychiatrie

Inhoud

Volgens de normaalverdeling van het IQ is ongeveer 2,5% van de bevolking hoogbegaafd. Deze mensen kunnen ook binnen de GGZ hulpvragen hebben. Wist je dat 87% van de hoogbegaafde mensen tevens hoogsensitief blijkt te zijn?

Het brein is anders

Er is steeds meer bewijs uit neurowetenschappelijk onderzoek (Tetreault, 2020; Haier, 2017; Shaw, 2006) dat het brein van hoogbegaafden significant anders is qua vorm, structuur, functionaliteit, interne netwerken en verwerkingssnelheid. Deze verschillen hebben invloed op het sociaal functioneren, de emotionele regulatie, het geheugen, de prikkelverwerking en de cognitieve ingesteldheid. Hierdoor voelt een hoogbegaafde zich vaak ‘anders’ dan anderen in de omgeving. Deze ‘mismatch’ wordt versterkt als het onderwijsaanbod of het werkniveau niet aansluit bij de cognitieve capaciteiten.

Hoogbegaafdheid en de invloed op diagnostiek en behandeling

Het gevoel van ‘anders zijn’ kan leiden tot pogingen om zich aan te passen aan de omgeving, wat vaak resulteert in het onderdrukken of niet optimaal benutten van eigen vaardigheden en persoonlijke kenmerken. Dit kan bijdragen aan depressieve symptomen, angstklachten, traumagerelateerde problemen en moeilijkheden in de persoonlijkheidsontwikkeling. Hoogbegaafdheid verhoogt niet de kans op psychiatrische problemen, maar biedt ook geen bescherming ertegen. Desondanks wordt er in veel opleidingen weinig aandacht besteed aan deze specifieke doelgroep.

Sommige kenmerken van hoogbegaafdheid kunnen psychiatrische klachten anders of minder problematisch doen lijken dan ze daadwerkelijk zijn. Bovendien kunnen psychiatrische problemen ervoor zorgen dat de kenmerken van hoogbegaafdheid onvoldoende zichtbaar zijn. Het is belangrijk om hier aandacht aan te besteden, aangezien dit cruciaal kan zijn voor het vormen van een effectieve behandeling. Hoewel er nog weinig wetenschappelijk onderzoek naar is gedaan, bieden ‘best practice’-verhalen waardevolle inzichten die in deze training worden besproken. Bovendien voelt een patiënt zich pas echt geholpen als je begrijpt hoe complex zijn, haar of diens gedachten kunnen zijn.

Op de eerste dag ligt de nadruk op het herkennen van hoogbegaafdheid, het signaleren van verschillende kenmerken en het verrichten van diagnostisch onderzoek. Je krijgt eerst een algemeen beeld van wat hoogbegaafdheid inhoudt en welke kenmerken hierbij horen. Vervolgens wordt de focus gelegd op de overlap en verschillen tussen deze kenmerken en de kenmerken van verschillende psychiatrische problemen.