Spasticiteit na beroerte

Spasticiteit is een veelvoorkomende complicatie na een beroerte, met ingrijpende gevolgen voor het functioneren en welzijn van patiënten. Toch wordt het in de dagelijkse praktijk nog vaak te laat herkend, laat staan behandeld. Met als gevolg een verhoogd risico op contracturen, pijn, immobiliteit en verlies van zelfstandigheid. In dit tweeluik uit de serie 'When Two Experts Meet' gaan we in gesprek met zorgverleners die in de frontlinie staan van de zorg voor mensen met spasticiteit na een CVA.

De revalidatiearts staat in beide gesprekken centraal. In de eerste aflevering spreken we met een specialist ouderengeneeskunde over het belang van vroege herkenning en tijdige doorverwijzing. In de tweede aflevering is een fysiotherapeut of verpleegkundig specialist aan tafel, met aandacht voor signalering, eerste interventies en de dagelijkse praktijk in het verpleeghuis.

Aflevering 1: Spasticiteit in het vizier van de ouderengeneeskunde

In verpleeghuizen en geriatrische revalidatie-instellingen is spasticiteit een vaak voorkomende, maar onderschatte complicatie bij patiënten met een doorgemaakt CVA. Naar schatting ontwikkelt 20 tot 40 procent van deze patiënten spasticiteit, vaak pas weken of maanden na de beroerte. Toch blijkt uit onderzoek en praktijkervaring dat het herkennen en behandelen van spasticiteit geen vanzelfsprekendheid is.

Een belangrijk deel van het probleem zit in de onderdiagnose. Spasticiteit ontstaat geleidelijk en wordt soms niet direct herkend als zodanig. Patiënten kunnen verminderd communicatief zijn, of hun klachten worden niet altijd in verband gebracht met spasticiteit. Hierdoor ontstaat een risico op onderbehandeling, met ernstige gevolgen: contracturen, pijn, verminderde mobiliteit, en een toename van zorgzwaarte.

De specialist ouderengeneeskunde speelt een cruciale rol in de vroege herkenning en indicatiestelling. Wanneer is afwachten verantwoord, en wanneer is een verwijzing naar de revalidatiearts noodzakelijk? Hoe maak je als arts het onderscheid tussen normale spierrestricties en beginnende spasticiteit? En wat zijn veelvoorkomende uitlokkende factoren, zoals infecties, onvoldoende mobilisatie of een suboptimale houding?

In dit gesprek staan we stil bij de signalen waarop je alert moet zijn, de impact van onderbehandeling en het belang van duidelijke doorverwijsafspraken met de revalidatiezorg. Ook bespreken we de rol van multidisciplinaire samenwerking en scholing in het verhogen van het kennisniveau onder zorgverleners.

Aflevering 2: Aan het bed herkend – de rol van de fysiotherapeut en verpleegkundig specialist

In het tweede gesprek verschuift de focus naar de dagelijkse praktijk in verpleeghuizen en GRZ-instellingen. Hier zijn het vaak fysiotherapeuten en verpleegkundig specialisten die als eersten afwijkende spierspanning of veranderend bewegingspatroon signaleren. Zij zijn cruciaal in het tijdig herkennen van spasticiteit en het voorkomen van complicaties.

Wat kun je als fysiotherapeut of VS doen als je beginnende spasticiteit vermoedt? Hoe pas je houdingsadviezen of rektechnieken toe om contracturen te voorkomen? Wanneer is het voldoende om zelf bij te sturen en wanneer is medische interventie noodzakelijk?

Een centrale vraag in dit gesprek is hoe de samenwerking met de arts, revalidatiearts en andere disciplines optimaal vormgegeven kan worden. Heldere afspraken over signalering, verwijzing en behandeling zijn daarbij essentieel. In de praktijk blijken verschillen in kennisniveau en ervaring tussen zorgverleners te leiden tot variatie in zorgkwaliteit.

Daarom gaan we ook in op het belang van structurele scholing over spasticiteit binnen verpleeghuizen: hoe kunnen we zorgen dat basale kennis over spasticiteit breed beschikbaar is en toegepast wordt? En hoe zorg je als organisatie voor korte lijnen en een gedeelde verantwoordelijkheid in het zorgproces?

Een gezamenlijke verantwoordelijkheid

Beide afleveringen laten zien hoe spasticiteit na een beroerte een herkenbaar maar vaak onderbelicht aspect is van de post-CVA zorg. Door de kennis, ervaring en samenwerking van revalidatieartsen, specialisten ouderengeneeskunde, fysiotherapeuten en verpleegkundig specialisten te bundelen, kunnen we spasticiteit eerder signaleren, beter behandelen en onnodig functieverlies voorkomen.

Dit tweeluik nodigt uit tot reflectie én actie: hoe kunnen we de zorg voor mensen met spasticiteit na een beroerte structureel verbeteren – van signalering tot samenwerking?